Nagrania dźwiękowe i materiały wideo są dziś wykorzystywane w wielu sytuacjach, w których późniejsze odtworzenie całego materiału może być niewygodne albo czasochłonne. W takich wypadkach znaczenie ma wierne przeniesienie wypowiedzi do postaci tekstowej. Transkrypcja nagrań może obejmować rozmowy, wywiady, posiedzenia, spotkania, wykłady czy materiały zarejestrowane podczas pracy.
Samo przepisanie słów nie zawsze jest natomiast najprostszym celem. Znaczenie mają jakość dźwięku, liczba osób mówiących, sposób wypowiadania się a także obecność szumów i przerw. Przy nagraniu kilku rozmówców trzebw dodatku rozpoznać, kto zabiera głos. O ile materiał jest niewyraźny, próba odgadnięcia brakującego fragmentu może prowadzić do zmiany sensu wypowiedzi, dlatego w praktyce całkiem dobrze podkreślić miejsce trudne do ustalenia niż uzupełniać tekst na podstawie przypuszczeń.
Innego podejścia wymaga dokument przeznaczony do wykorzystania w postępowaniu. Transkrypcja do sądu powinna przede wszystkim możliwie ze starannością odzwierciedlać tekst źródłowego nagrania, ponieważ wręcz pozornie drobne różnice mogą posiadać znaczenie przy ocenie materiału (źródło informacji: transkrypcja do sądu cennik). Ważne mogą być nie tylko i wyłącznie same słowa, lecz także kolejność wypowiedzi, przerwania, powtórzenia czy momenty, w których uczestnicy mówią równocześnie. W współzależności od celu dokumentu używa się różny poziom szczegółowości. Zdarza się, że potrzebny jest zapis wypowiedzi wraz z oznaczeniami czasu, a innym razem tekst uporządkowany w taki sposób, aby łatwiej było odnaleźć dany fragment nagrania. Nie trzeba przy tym poprawiać wypowiedzi tylko po to, ażeby brzmiała bardziej literacko. Język mówiony często zawiera niedokończone zdania, powtórzenia i potoczne określenia, które mogą zostać utracone w trakcie nadmiernej redakcji.
W przypadku dłuższych materiałów na prawdę bardzo często pojawia się pojęcie stenogram, choćby w praktyce zakres tego określenia bywa różnie rozumiany. Stenogram może być szczegółowym zapisem przebiegu rozmowy albo wydarzenia, z uwzględnieniem kolejności wypowiedzi poszczególnych osób. Przy pracy z takim materiałem bardzo ważna staje się konsekwencja w oznaczaniu rozmówców oraz zachowanie jednolitego sposobu zapisu przez cały dokument. Problem pojawia się szczególnie wówczas, gdy kilka osób wypowiada się równocześnie, ktoś mówi bardzo cicho albo nagranie zawiera fragmenty o słabej jakości. Wtedy nie wystarczy mechaniczne rozpoznawanie mowy. Niezbędne jest porównywanie niełatwych fragmentów z wcześniejszym i późniejszym kontekstem, a nierzadko też wielokrotne odsłuchiwanie tego samego miejsca. Nie oznacza to natomiast, że niejasny fragment powinno się samodzielnie interpretować. Celem osoby sporządzającej zapis jest możliwie wierne pokazanie materiału, a nie zmienianie jego treści.
Na dokładność zapisu wpływa również sposób przygotowania samego nagrania. Wyraźny dźwięk, niewielka liczba zakłóceń i możliwie czytelny podział głosów ułatwiają późniejszą pracę. Przy materiałach zastosowanych do celów formalnych warto zachować oryginalny plik, ponieważ treść jest zapisem pochodnym i w razie konieczności powinien dać się odnieść do źródła. Pomocne bywają oznaczenia czasu, dzięki którym konkretną wypowiedź można szybko porównać z właściwym miejscem nagrania. Znaczenie ma także forma dokumentu: zbyt duża ingerencja redakcyjna może oddalić zapis od rzeczywistego przebiegu rozmowy, natomiast całkowity brak uporządkowania utrudnia korzystanie z tekstu. Dlatego przy transkrypcji trzeba każdorazowo uwzględnić rodzaj materiału, jego wykorzystanie oraz ograniczenia wynikające z jakości źródła.
Polecam: transkrypcje nagrań.